आठवणीतील.. नाना

 

ती भेट शेवटची ठरेल, हे तेव्हा कुठे माहीत होतं…

नानांच्या वाडीतला तो गणपती, ती आरास आणि मनात कायमची राहिलेली आठवण

यंदाच्या गणपतीत पायगुडे काकांसोबत नाना पाटेकर यांच्या घरी जाण्याचा योग आला. खरं सांगायचं तर, नानांच्या वाडीत पाऊल टाकताच मनावर एक वेगळीच शांतता उतरते. हिरव्यागार डोंगरांच्या कुशीत विसावलेली ती वाडी… आजूबाजूची निसर्गरम्यता… आणि त्या सगळ्यात जाणवणारा साधेपणा!

भव्यता असूनही कुठेही दिखाऊपणा नाही. मातीशी जोडलेलं, आपल्या माणसांसारखं वाटणारं ते घर मनाला नकळत स्पर्श करून जातं.

आम्ही गेलो तेव्हा नाना गणपतीच्या फुलांच्या आरासीत अक्षरशः रमून गेले होते. सकाळी सहा-सात वाजल्यापासून ते आरास करत होते. गणपतीसाठी त्यांना हवी असलेली प्रत्येक फूलं त्यांनी आवर्जून मागवली होती. सहकाऱ्यांच्या मदतीने फुलांची रचना सुरू होती; पण त्या प्रत्येक फुलामागे नानांची एक कल्पना, एक दृष्टी आणि एक सौंदर्यदृष्टी होती.

त्यांनी आम्हाला अकरा वाजता बोलावले होते.

वेळ झाली. आम्ही पोहोचलो. त्यांनी आधी घरातील गणपतीचे दर्शन घ्यायला सांगितले. दर्शन झाल्यावर अगदी सहजपणे म्हणाले,

“आता व्हरांड्यात बसा… आरास पूर्ण झाली की बोलू.”

एवढेच.

खरं तर त्यांच्या मनात त्या वेळी थोडी अस्वस्थता होती. काही फुले अजून त्यांच्या कल्पनेप्रमाणे रचली गेली नव्हती. हवी असलेली फुले आणण्यासाठी एक माणूस बाहेर गेला होता. तो तासाभराने परतला.

तोपर्यंत नाना शांतपणे वाट पाहत होते.

पण त्या प्रतीक्षेतही त्यांनी आपली अस्वस्थता आमच्यावर येऊ दिली नाही. चेहऱ्यावर राग नाही, घाई नाही, चिडचिड नाही. कामाबद्दलची तडफड मात्र स्पष्ट जाणवत होती.

फुले आली… आणि मग नानांच्या मनातली आरास जणू हळूहळू साकारू लागली.

प्रत्येक फूल योग्य जागी बसत होतं. त्यांच्या डोळ्यांसमोरची कल्पना प्रत्यक्षात उतरत होती. त्या क्षणी जाणवलं—नाना एखादं काम फक्त करत नाहीत, ते ते जगतात.

आरास पूर्ण झाली.

मग ते आमच्याकडे आले.

मी, माझी मुलगी प्रस्नोव्या आणि माझी पत्नी पूनम—आम्ही त्यांच्यासमोर बसलो. तो क्षण आज आठवला की मन भरून येतं.

मी त्यांना माझी पुस्तके भेट दिली. सोबत कोल्हापूरचा भडंग आणि गूळ दिला. “हे खा,” असा आग्रह केला. त्यात काही औपचारिकता नव्हती. एका माणसाने दुसऱ्या माणसाला आपुलकीने काहीतरी देण्याचा तो साधा क्षण होता.

माझ्या आगामी ‘अनकहे प्रश्न, अनसुने उत्तर’ या पुस्तकाबद्दलही त्यांच्याशी बोललो.

नाना म्हणाले,

“पुस्तक वाचतो… पुन्हा भेटतो.”

आज या वाक्याचा विचार केला की मनात एक वेगळीच पोकळी निर्माण होते.

कारण…

पुन्हा भेटण्याचे ते शब्द होते, पण ती भेट पुन्हा होणार नव्हती, हे त्या क्षणी आम्हा दोघांनाही कुठे माहीत होतं?

नानांनी आम्हाला जेवून जाण्याचा आग्रह केला. त्यांच्या त्या आग्रहातही एक घरगुती आपलेपणा होता. मोठा कलाकार म्हणून नव्हे, तर आपल्या माणसांपैकी एक म्हणून ते आमच्याशी वागत होते.

आणि म्हणूनच कदाचित ती भेट आज इतकी मनात रुतून बसली आहे.

नंतर कळलं—ती नानांसोबतची आमची शेवटची भेट होती.

त्या दिवशी आम्ही त्यांच्या वाडीतून बाहेर पडलो, तेव्हा आमच्यासोबत फक्त त्यांची भेट नव्हती; त्यांच्या स्वभावाचे अनेक पदर घेऊन आम्ही परतलो होतो.

त्यांचा वक्तशीरपणा…
कलेबद्दलची तळमळ…
कामातील एकाग्रता…
भव्यतेतही असलेला साधेपणा…
माणसांबद्दलचा आपलेपणा…
आणि मातीशी घट्ट जोडलेलं त्यांचं नातं…

हे सगळं मनावर कायमचं कोरलं गेलं.

काही माणसं आपल्याला भेटतात आणि निघून जातात.

काही माणसं भेटतात आणि आठवण बनतात.

पण काही माणसं अशी असतात की त्यांची शेवटची भेट झाल्यानंतरही त्यांचं अस्तित्व आपल्या मनात सतत जिवंत राहतं.

नाना…

त्या दिवशी तुमच्या वाडीतल्या फुलांची आरास पूर्ण झाली होती.

पण आम्हाला काय माहीत…

त्या भेटीच्या आठवणींची आरास मात्र आयुष्यभरासाठी आमच्या मनात होत होती.

आजही नानांच्या वाडीतला तो हिरवागार डोंगर, फुलांनी सजलेला गणपती, व्हरांड्यातली आमची वाट पाहणारी दुपार, नानांचा आवाज आणि ते सहज उच्चारलेले शब्द—

“पुस्तक वाचतो… पुन्हा भेटतो…”

सगळं काही अगदी कालच घडल्यासारखं वाटतं.

फक्त…

पुन्हा भेटण्याची वाट पाहणारा तो माणूस आता समोर नाही.

आठवणी मात्र आहेत.

आणि त्या आठवणींच्या फुलांना कधीच कोमेजू न देणं, एवढंच आता आपल्या हातात आहे.

— प्रशांत पितालिया
📞 9822525166